RMO: Al 200 jaar van nu

Al 200 jaar van nu

Al 200 jaar van nu

Als heel klein meisje mag ik ook mee. Ik stap aan de hand van mijn ouders het gebouw binnen. Een kolossale toegang. Aan het einde van de enorme hal zie ik het. Met bonzend hart loop ik er heen. Ik raak de gele stenen voorzichtig aan. ‘Niet doen’, zegt mijn vader geschrokken, ‘niet aankomen, dat is heel oud’, maar ik zie een blije glinstering in zijn ogen. We zijn onder de indruk. Heb ik toch zomaar een echte Egyptische tempel aangeraakt. Mijn eerste historische sensatiemoment.

Ongeveer 35 jaar later sta ik er weer. Ik kom hier inmiddels zo vaak dat ik de tempel in de ontvangsthal niet meer hoef aan te raken (mag ook niet). Een blik is voldoende. Mijn lievelingsmuseum. Ook al zou er geen tentoonstelling zijn, het is het waard om minstens een keer per jaar naar toe te gaan. En nu heb ik de eer uitgenodigd te zijn voor een persmiddag. Het museum bestaat tweehonderd jaar. Feest dus, en dat wordt met verschillende activiteiten groots gevierd, onder andere met de expositie ‘Al 200 jaar van nu’. Het gaat om het verrassende verhaal over de hele geschiedenis van het Rijksmuseum van Oudheden (RMO). Het toont mooie objecten, het laat de tentoonstellingsgeschiedenis zien van het RMO, en ook hoe mensen vroeger tegen de oudheid aankeken en hoe een museum soms de tijd moest zien door te komen. Dankzij deze tentoonstelling leren we goed kijken naar ons verleden en zien we hoe mensen vroeger het verleden bekeken.

Door Willem I gesticht

Koning Willem I als Romeinse keizer © Koninklijke Verzamelingen RMO

Koning Willem I als Romeinse keizer © Koninklijke Verzamelingen RMO

In 1818 werd het RMO gesticht door Koning Willem I. Caspar Reuvens werd de directeur. De opdracht van de koning luidde om een ‘archaeologisch cabinet’ op te zetten. Dit kabinet herbergde niet alleen stukken van de oude Grieken en Romeinen, maar ook stukken uit Indonesië (toen als Oost-Indië kolonie van Nederland). De objecten ‘uit het Oosten’ zijn ooit overgedragen aan het Museum Volkenkunde. Ter gelegenheid van de tentoonstelling heeft het Volkenkundig museum een in steen gehouwen poortwachter van 1200 kilo tijdelijk in bruikleen gegeven. Langs die poortwachter gaan we de trap op, een Romeins beeld van Koning Willem I wijst ons vervolgens de weg. Linksom.

Nis voor nis worden we ingewijd in de geheimen van de museumwereld. Reuvens had een groot netwerk, waardoor er al in oude reisgidsen stond vermeld dat men voor Oudheden naar Leiden moest. Helaas stierf Reuvens jong. Leemans werd zijn opvolger. De opvolgers van Willem I vonden een oudheidkundig museum minder belangrijk. Er was minder geld, maar Leemans wist het museum door de negentiende eeuw te loodsen. Hij had geen geld, maar het museum stond heel goed bekend in de wereld. In deze tijd wordt de Nederlandse archeologie belangrijker. Meer en meer objecten uit de Oudheid van eigen bodem vullen de collectie aan.

Oudheidkunde voor het volk

Van 1919 tot 1939 werd J.H. Holwerda directeur. Voor mij een oude bekende, tijdgenoot van Van Giffen, die gegraven heeft op het Domplein. Het was Holwerda die ervoor zorgde dat het RMO naar Rapenburg 28 verhuisde. Nu, meer dan 90 jaren later, zit het daar nog steeds. Holwerda groef veel op in Nederland en hij bracht de Oudheid onder de mensen, om het zo maar te zeggen. Dan breekt de Tweede Wereldoorlog uit. Het museum bleef open. Is dit goed of fout? In een speciale ruimte wordt aandacht besteed aan dit dilemma. Wat vind ik het goed dat er stil wordt gestaan bij de jaren ’40-’45. Vaak wordt dit pijnlijke stuk verleden overgeslagen met de zin ‘na de oorlog…’, zo niet het RMO. Heel duidelijk wordt de bureaucratisering onder de Duitse bezetting naar voren gebracht. Eerst een aantal onschuldige verzoekjes, dan wat verordeningen en vervolgens wetten, die steeds strenger en anti-Joodser werden. Het net werd steeds strakker getrokken.

Hoe overleeft een museum een oorlog? (foto ES)

Hoe overleeft een museum een oorlog? (foto ES)

Het overleven van de oorlog

Hoe overleeft een museum een oorlog? De directeur Willem van Wijngaarden zag met lede ogen aan dat conservator Frans Bursch (een NSB’er die zich later aansloot bij de SS) het museum voor Germaanse propaganda gebruikte. De directeur gaf echter wel een lijst met Joodse medewerkers op. Frans Bursch daarentegen prees een Joodse medewerkster de hemel in. Onder leiding van Bursch vond er een opgraving plaats in Oekraïne. Hij zette hiervoor dwangarbeiders in. Toen het gebied aan het einde van de oorlog werd bevrijd door het Sovjetleger, moest hij in aller ijl de opgraving staken. Deze nis dwingt tot nadenken. Als ik een vriendelijke conservator vraag over hoe de tentoonstellingsmakers dat hebben aangepakt, vertelt hij dat ze het NIOD om advies vroegen om deze kwestie tactisch te benaderen. Ik vind het geweldig dat deze zwarte bladzijde van ons verleden hier in alle rust aanschouwd kan worden. Het is allemaal niet zwart-wit, maar ingewikkeld.

Eigen opgravingen

Bisschopsring Wijk bij Duurstede © Rijksmuseum van Oudheden

Bisschopsring Wijk bij Duurstede © Rijksmuseum van Oudheden

Meer schatten en namen van conservatoren passeren de revue. Onder L.P. Louwe Kooijmans werden in de jaren ’70 eigen opgravingen belangrijk. Zo werden er in zijn tijd in 1970 bij Colijnsplaat (Zeeland) altaren gevonden die gewijd waren aan de godin Nehalennia. De altaren zijn uiteraard te zien in het RMO. In deze tijd zien we de collectie groeien met vroegmiddeleeuwse objecten uit Dorestad. Goudschatten zijn het!

Opgravingen en tropencollecties beheren doet het RMO niet meer. Nu is de taak van het museum om de collecties te beheren, beschikbaar te stellen voor onderzoek en toegankelijk te maken voor het publiek. Wisselende tentoonstellingen spelen hierbij een cruciale rol. Het resultaat is wat mij betreft een dynamisch museum, en zoals ze zelf heel mooi zeggen ‘het nationale podium voor de Oudheid’. Daar ben ik het helemaal mee eens.

Verhalen verdienen het

Klassieken beelden in tentoonstellingszaal RMO in 1930 © Rijksmuseum van Oudheden

Klassieken beelden in tentoonstellingszaal RMO in 1930 © Rijksmuseum van Oudheden

Ik dwaal door de zalen. Bekijk de objecten nog eens goed. Tweehonderd jaar geleden richtte men de tentoonstellingen heel statisch in. Als de objecten elders stonden, werd precies dezelfde opstelling toegepast. Maar ook toen was het museum dynamisch, door de netwerken van de directeuren, aan wie Koningin Emma in 1928 een beeld schonk. Ik loop er naar toe en zie mijn lievelingsfarao Hatsjepsoet. Twee koninginnen krijgen hier een plek.

Dit evenement doet iets met me. Je gaat erdoor nadenken. Wat zou ik doen als er oorlog uitbreekt? Zou ik voor de vijand schrijven over (hun) geschiedenis? De tentoonstelling maakt in een klap duidelijk dat het RMO middenin de samenleving en daarmee actief in de wereld staat. Ik vind het mooier dan het Britisch Museum (te groot) of Versaille (te pompeus). Ieder object hier heeft een dynamiek van verhalen: het eigen verhaal, maar ook de geschiedenis tot de collectie van het museum en tenslotte het verhaal in de tijd, toen het in het museum terechtkwam. Ooit opgericht voor de wetenschap, tweehonderd jaar geleden, maar nu staan de collecties midden in het wetenschappelijke leven, waarbij de oude objecten ter beschikking worden gesteld voor onderzoek. Zodra de kennis is vergaard treedt het RMO ermee naar buiten door middel van tentoonstellingen. ‘Al 200 jaar van nu’ is daar een mooi voorbeeld van. Het RMO heeft een nieuwsgierige houding naar het verleden. We mogen trots zijn met dit nationale podium voor de Oudheid. Met andere woorden: ga kijken want de verhalen verdienen het verteld te worden.

Praktische info:

Klassieke beelden in tentoonstellingszaal RMO in 2018 © Rijksmuseum van Oudheden

Klassieke beelden in tentoonstellingszaal RMO in 2018 © Rijksmuseum van Oudheden

Waar: Rijksmuseum van Oudheden Rapenburg 28 Leiden; www.rmo.nl

Wanneer: tot en met 2 september 2018; MJK gratis

Extra’s: los van de vele mooie boeken zijn er in de museumwinkel ter ere van ‘Al 200 jaar van nu’ postzegels en een prachtige catalogus te koop.

Foto’s: ter beschikking gesteld door het Rijksmuseum van Oudheden -waarvoor mijn hartelijke dank- of gemaakt door mijzelf (vermeld onder ES).

Leeuw (19e eeuw) waakt over de vele affiches (foto ES)

Leeuw (19e eeuw) waakt over de vele affiches (foto ES)

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: