Zeven kilometer wandelen; van bron tot kraan

Markeringsteken wandeling Zwetend zwoegden ze verder. In het ondoordringbare woud was alleen het hakken van houwelen te horen. iedereen zweeg. De officieren stonden trots, rechtop, arrogant naar de zwoegende mannen te kijken. Ze hielden scherp in de gaten of het karwij goed werd uitgevoerd. Er moest een talud gemaakt worden. Steil, recht bijna liep de wand de diepte in. De mannen werkten zwijgend verder. Ze klaagden niet. Dit hoorde erbij. Als er niet werd gevochten, werden er wegen en waterwerken aangelegd. Denkwerk hoefden ze als voetvolk niet te doen. Zij voerden alleen uit wat hen bevolen werd. Baat hadden ze er zeker bij. Zonder waterleiding was het leven in het fort toch bijna niet te doen?Bron

Hoe ze het steeds weer deden weten we eigenlijk niet goed. Als de Romeinen een aquaduct bouwden begonnen ze bij de bron van het (grond)waterbekken. Ze legden vervolgens Een dal 82 meter diepkilometerslange aquaducten aan naar een stad. Een van die steden was Nijmegen. Om de stad liggen nu nog de restanten van het aquaductenstelsel uit de Romeinse tijd.  Iemand die er niets van weet, zal niets zien, maar een geoefend oog beleeft een grote sensatie. Er is sinds enige tijd een wandeling te vinden op het internet, voor wie aan wandelen alleen niet genoeg heeft, maar ook op zoek is naar een historisch avontuur. Hoewel er ook veel twijfel over bestaat, omdat er niet veel (eigenlijk bar weinig) Romeinse vondsten zijn gevonden. Tegenargumenten zijn te lezen in dit artikel. Laten we zeggen dat het voor 90% zeker is, dan gaat dit historische avonturen gaat ongeveer 2000 jaar terug.

Op een berg, net onder/ naast Nijmegen (Berg en Dal) ontspringen nog steeds een aantal bronnen. Dat was, laten we zeggen, meer dan 2000 jaar geleden niet anders. De berg werd vroeger in de volksmond ‘Vestaalsche Heuvel’ genoemd, op zich al een sensatie. (Kort gezegd vereerden de Romeinen Vesta, de godin van het haardvuur). De Romeinen groeven een dal, om het water uit de bron naar het aquaduct te voeren. Nu ligt dat dal nog steeds 82 meter diep in het landschap. Beide kanten lopen steil naar beneden. Als je het weet, zie je dat het door mensenhanden is aangelegd.

Nympeum

In de zeventiende eeuw stond aan het einde van het diepe dal een gebouwtje dat men ‘tempel voor Mercurius’ (Mercurius was de god van de handel) noemde. Archeologen en Uitkijkpunt op de door de Romeinen uitgegraven aquaductonderzoekers denken nu dat er niet een tempel voor de handelsgod gestaan heeft, maar dat er een bronheiligdom stond. Romeinen waren slim, praktisch, maar ook toegewijd aan de goden en bijgelovig. Voor ieder begin van een aquaduct bouwden ze een bronheiligdom, een zogeheten nympheum, hier werd het water uit de bron verzameld, om via de aquaduct naar de stad te stromen. Later dachten mensen dat het een tempeltje was. Er is niets meer van over.

Trenchement der Romeynen

Lopend richting Nijmegen kom je vervolgens door het Kerstendal. Lange tijd wist niemand hoe dat dal was ontstaan. Was het van geografische oorsprong? Was het graafwerk? Door wie was het gegraven? Op een oude kaart van 1645, gemaakt door Van Geelkercken, staat ‘offt een trechement der Romeynen’, waarmee ze toen een verdedigingswerk of loopgraaf bedoelden, uit de tijd van de Romeinen. In mondelinge overleveringen is vaak niet duidelijk waarover het precies gaat of waarvoor een artefact in het landschap precies diende. Romeinse rechte baan die in de verte uikomt bij een huis met tuinLogisch (gezien de landschappelijke context) zou zijn dat ook dit dal een onderdeel is geweest van het Romeinse aquaduct. In de loop van de eeuwen was men de functie vergeten. Het enige dat was blijven hangen, was dat het iets Romeins was. Nou dat klopt ook. Het Kerstendal (zo staat in de informatie van de wandeling) is met de hand gegraven, 1000 meter lang en 11 meter diep. De Romeinen moeten 80.000 kubieke meter grond verplaatst hebben. Zo’n vier jaar lang hebben hier 80 legionairs aan gewerkt (zo staat de rekensom in het wandelfoldertje). We wandelen verder door de prachtige bossen en komen uit bij een muur van een voormalig klooster.

Landschappelijke welvingenOpgehoogd door Romeinen voor aquaduct

Waar het landschap lager lag, legden de Romeinen dammen aan om het water gelijkmatig naar beneden (als in : naar Nijmegen) te laten stromen. Zo’n welving is bij het oude klooster goed te zien. In de Romeinse tijd heeft de dam hoger in het landschap gelegen, maar door weer en wind, zijn door de eeuwen heen, de scherpe kantjes geërodeerd. Stel je voor, meer dan 2000 jaar geleden aangelegd, meer dan 260 meter lang en op sommige punten meer dan 6,5 meter hoog. De Romeinen hebben voor de dam meer dan 10.000 kubieke meter grond gebruikt. In sommige tuinen is de dam nog steeds zichtbaar en eeuwenlang was de Broerdijk (vlak onder Nijmegen, bij de begraafplaats) een groot mysterie voor de Nijmegenaren. Was de dijk aangelegd door monniken (broeders)? Andere verhalen vertelden dat het twee reuzen waren geweest die de aarde opgehoopt hadden. In 1900 dachten ze dat de Broerdijk het oudste Tegen muur voormalig klooster is met een model de plek van het aquaduct aangegevenbouwwerk was van Nijmegen. Inmiddels is bekend dat de dijk een onderdeel was van het aquaductenstelsel dat de Romeinen hadden aangelegd.

Ook nog

Inmiddels laten we de bosrijke omgeving achter ons. De wandeling gaat verder Nijmegen in. Voor wie van bos houdt, is zo’n stad met saaie nieuwbouwwijken en (asfalt)wegen altijd een hele overgang. Hier is dat niet anders. Een saaie roodstenen seniorenflat doemt op. Hier heeft zo’n 2000 jaar geleden een castrum gestaan, waar het tiende legioen gelegerd was.

Het tiende legioen ofwel Legio X Gemina Pia Fidelis (XXe legioen, Tweeling, trouw en toegewijd) werd door Julius Caesar opgericht in 61 voor Christus. Hij gebruikte dit legioen voor de invasie van Gallië. Julius Caesar rustte het uit met paarden, daarom werd het ook wel het Xe equestris genoemd (van equus = paard, equitare = rijden, op een paard dus…). Het Xe legioen bleef altijd trouw aan Caesar. In het jaar 70 na Christus (Caesar was al een tijdje dood) werd het legioen hier gestationeerd. Hier had anderhalf jaar lang de Bataafse opstand gewoed, en ze moesten het gebied in de gaten houden. Voor dit legioen werd speciaal aardewerk vervaardigd en zij zouden het aquaduct van de wandeling hebben aangelegd. In de Romeinse tijd gold het tiende legioen als een van de beste legereenheden. Het tiende legioen heeft bestaan tot in de vijfde eeuw en is nu het bekendste van Nederland.

De fundamenten van de legerplaats zijn gereconstrueerd in de tuin van de flat, dat Porta Romana heet. Archeologen hebben in deze omgeving heel wat bloot kunnen leggen, een Detail van Romeinse put in castra bij Nijmegenpoort (de zogeheten oostpoort), de ommuring, de soldatenverblijven en verblijven van de centurio’s -onderofficieren, om het zo maar te zeggen die 80-100 soldaten aanvoerden (het aantal soldaten varieerde in de loop der eeuwen wel eens). Wat er verder is opgegraven past perfect in het thema van de wandeling: loden buizen, verschillende waterleidingen en een cisterne.  Een cisterne, of een castellum divisorium zoals het in de beschrijving van de wandeling staat, is een waterverdeelstation dat uitkwam in een openbare fontein. Even verder op zijn de resten van een waterput gevonden. Romeinen letten erg goed op hygiëne en waterkwaliteit. Putwater werd voor andere doeleinden gebruikt dan het fonteinwater, dat veel zuiverder en lekkerder was. De waterputresten zijn een van de weinige originele Romeinse resten in Nijmegen. Ik kan het me bijna niet voorstellen. Nog verwonderlijker is het dat deze originele Romeinse put niet toegankelijk is, omdat er een parkeerplaats achter ligt. Ik heb net gedaan alsof ik mijn auto zocht, zodat ik toch deze foto’s kon maken.Deze overblijfselen van een put zouden het enige tastbare overblijfsel zijn uit de Romeinse tijd in Nijmegen

Ester Smit

Bronnen : vooral mijn ervaringen zelf maar hier kun je goochelen en kijken, erg leuk! De eerste alinea is niet op ware feiten gebaseerd maar een creatieve uiting van de auteur.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: