Kilo’s zilver in Kop

Flickr_Mooste_20061012upload_20110813download Een groen, rustig gebied, met tegenwind – en dan valt het niet mee op de fiets. Gelukkig is het (nog) droog in deze polder, die een verdacht glooiend landschap heeft, bijna Engels. Dit is geen polder uit de twintigste eeuw, dit stuk van de kop van Noord-Holland is veel ouder. Hier moest ik meer van weten en ik besloot na mijn fietstocht op avontuur te gaan met de Wieringse geschiedenis.

Het eiland Wieringen is heel oud. Zo’n 200.000 jaar geleden woedde hier de Saale-ijstijd (Saalien). Www.geo.uu.nl_geolkrtvNed Het was erg koud en gletsjers bedekten ons land vanuit Scandinavië. Zand en stenen werden opgestuwd tot aan het einde van de ijstongen. Toen de tijden warmer werden, en het ijs wegsmolt bleven zandophopingen achter als hoger gelegen delen in het landschap. In de periode erna is er keileem afgezet, die het landschap een mooi glooiend uiterlijk gaf. De lieflijke heuvels die het Eilandje Wieringen vormden, kwamen ongeveer tien meter boven het landschap te liggen.

Een veilig toevluchtsoord, deze heuveltjes als het zeewater het land weer eens overstroomde. Er zullen wel mensen gewoond hebben, die misschien wel leefden van de landbouw. Waren ze arm of rijk? Hoe arm, hoe rijk? Daarover kunnen we slechts gissen. In 883 staat dit eiland bij de Vikingen bekend als Wiron (Wieringen). Bij ons staan de Vikingen weer bekend als rovende Noormannen die niets en niemand heel lieten. De plundering van Dorestad -om maar een voorbeeld te noemen- ligt nog vers in ons collectieve geheugen. De Vikingen kwamen, plunderden en gingen in Nederland, zo lijkt het, anders dan in Engeland en Normandië waar hele Vikingsteden zijn teruggevonden.

In 1996 bewees een vondst in Wieringen, dat dat de Vikingen in onze streken niet alleen plunderden, maar ook (tijdelijk) woonden. Amateurarcheologen gingen op een dag met metaaldetector en schep op pad. In Westerklief vonden ze een schat. Een echte grote zilverschat, begraven door een Viking.

Het zilver zat in een potje van Badorf-aardewerk. Dit type aardewerk werd vervaardigd tussen Foto0861  700-900 bij Keulen, of beter gezegd, in een wijk bij Brühl, vlakbij Keulen. In heel Europa is dit Karolingische aardewerk teruggevonden. In Dorestad was zo’n driekwart van al het aardewerk van het Badorftype, te herkennen aan een mooi versierde rand, erop gezet met een soort radstempel.

In dit Badorfpotje zat het zilver: 78 munten, zes armbanden, een halsketting van zes gevlochten zilverdraden, een armband van gevlochten zilverdraden, drie muntsieraden, een deel van een zilveren riembeslag, fragmenten van een fibulasluiting (een soort speld, die de Romeinen ook gebruikten), en zestien baren zilver. In totaal meer dan anderhalf kilo, 1600 gram zilver. Na onderzoek was duidelijk dat het hier ging om een Vikingschat, met een omvang en kwaliteit die nog nooit in Nederland was gevonden.

De schat vertelt een verhaal. Het potje was afgedekt met een bosje gras. Analyse van dit graspolletje heeft uitgewezen dat het ging om gras uit het voorjaar, van een vrij open landschap dat niet begraasd werd door vee. Degene die de schat begraven heeft, deed dit dus in de lente. Maar wie begraaft er nou een schat? Waarom? Duidelijk is dat het ging om een Vikingschat, een Deense Viking was de eigenaar en heeft zijn kostbare bezit goed willen opbergen voor later, misschien als appeltje voor de dorst, of hij wilde de schat verbergen en is hij de plek vergeten? Dankzij de munten kunnen we aardig goed dateren hoe oud de schat is. Voorlopig schatten wetenschappers de datering rond het jaar 850.

De munten zijn de zogenaamde Karolingische denarii, 63 ervan zijn nog heel. Ze zijn geslagen ten Foto0858 tijde van Lodewijk de Vrome (814-840) en Lotharius (zijn zoon, die regeerde van 840-855). Op twee munten staat de naam van Karel de Kale (843-877), Lotharius’ broer en koning van het Middenfrankische rijk (waar Wieringen ook bij hoorde). Het Middenfrankische rijk had veel te kampen met Vikingaanvallen. Was deze schat van een Viking die Wiron gebruikte als verstopplaats? Hoopte hij er ooit eens terug te keren om de schat op te halen na een van zijn rooftochten of woonde hij even verderop en heeft hij de schat begraven in zijn achtertuin?

We zullen wel nooit achter de ware reden komen waarom de schat is begraven en waarom hij nooit is opgehaald. Anderhalf kilo zilver is een heel kapitaal. Je kon er een boerderij (met vee) of een ruiteruitrusting (met paard) voor kopen. De wetenschappers Kees Nieuwenhuijsen en Dirk-Jan Henstra hebben hier een originele hypothese over. Er is een wet uit 785 die het systeem van weergeld instelde, en de bloedwraak moest afschaffen. Als iemand was vermoord, moest de dader de nabestaanden geld betalen. Wie een vrouw aanrandde kreeg de doodstraf. De maatschappij was verdeeld in vier klassen: edelen, vrijen, horigen en slaven. Vrouwen en mannen werden bij doodslag gelijkgesteld. Dat is opmerkelijk, in de oude Salische wet (Lex Salica) was een vrouw wel drie keer zoveel waard. Het weergeld dat betaald moest worden bij een vermoorde edele was precies het gewicht van de zilverschat die gevonden is op Wieringen, zo’n 1,6 kilo. Toeval of niet.Foto0857

Het toeval wil ook dat er een paar jaar later, in 1999 nog een Vikingschat is gevonden. Niet zo groot als de eerste maar evengoed sensationeel. De schat bestond uit 319 gram zilver, 61 Arabische munten. Het lijkt wel of Wieringen een ware schatkamer is, want in 2001 werd er weer een schat gevonden. Waarschijnlijk hoort deze derde schat bij die van 1999. De schat bestond uit een aantal Karolingische munten, de zeer zeldzame denao scoldato’s met beeltenis van Karel de Kale en geslagen in Milaan. Verder bestaat de schat uit 25 Arabische munten en stukjes zilver. Datering ongeveer 875.

Vestigende Vikingen, schatten met schitterend zilver, Lex Salica en Lex Frisionum? Ik vervolgde IMG_1166 (3) mijn avontuur en bezocht het Rijksmuseum van Oudheden (RMO) om de schat met eigen ogen te zien. Op de tweede verdieping wordt de hele archeologische geschiedenis van Nederland uitgelicht. De vaste tentoonstelling is heel spannend van opbouw (of was dat omdat ik heel graag de schat wilde zien?). Het begint bij de vuurstenen bijlen en speerpunten. Langzaam komen er stenen voorwerpen en bronzen sieraden, verschijnen er Romeinen ten tonele en passeren de Franken de revue. Ha, dan de Vikingen en daar ligt de schat dan te schitteren in de vitrine.

Wat ligt er toch veel geschiedenis in Nederland voor het opscheppen. Je hoeft er niet eens veel voor te doen. Fietsen, kijken en de napret in een museum. Sensationeel genoeg!

Bronnen: Ginkel, E. van Onder onze voeten (Bert Bakker) 243; Geologische Bosastlas van Nederland (2009); www.museumkennis.nl; www.pagowirense.nl; www.geschiedenisweb.nl; www.trouw.nl (met toestemming van auteur/redacteur).

Foto’s zijn van mezelf of met toestemming van de maker geplaatst (naam bekend) met uitzondering van de bovenste foto, die heb ik onder CC-licentie van Flicker gehaald.

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: