De negen Daniels – Ridders op Merwede

Foto0314 Jarenlang ben ik er voorbij gefietst of gereden, zonder te beseffen wat voor spannende geschiedenissen zich hier hebben afgespeeld. Nee, wat er te zien is, zijn lelijke industrieterreinen met zwaar vervuilde grond, een gevangenis en een kaal aftands muurtje. Een ongure plek waar een koude onaangename rivierwind waait. Om het oude muurtje gaat het, hierover stond in maart 2010 iets in de krant. Het Algemeen Dagblad schreef dat de muur van kasteel Merwede was gerestaureerd. Merwede? Maar dat was toch dat kasteel met die ruige ridders?

DSC_0043 Wat we nu zien is een hoek met muren van een meter dik. Hoog torent de ruine boven ons uit. Aan de buitenzijde, aan de kant van de brug, is het metselwerk prachtig. In een soort ruitmotief zijn verglaasde bakstenen verwerkt. Het verglazen van bakstenen ontstond tijdens het bakken van de stenen bij een temperatuur van meer dan 1100 graden. Of dit misbaksels waren of doelbewuste maaksels is niet bekend. Ook is niet bekend of de muur zo ontworpen is, of dat de bouwmeester ter plekke inspiratie kreeg. Bovenop de kolos, met de rivier aan de linkerhand, staat bovenop de muur nog een restant van een spits spietorentje. DSC_0042

Rivierendriesprong

Het huis te Merwede werd gebouwd op een strategisch punt: de rivierendriesprong van de Merwede, Noord en Oude Maas. Kasteel Merwede wordt voor het eerst genoemd in 1304. Dus we kunnen aannemen dat het kasteel zo rond 1300 werd gebouwd. Het was een eenvoudig huis van 26 x 27 meter. Na enkele decennia bleek dat het fundament niet zo goed was. De toren ging steeds meer uit het lood staan en de muren trokken scheef. Rond 1350 werd, zo bleek uit opgravingen in 1940, het kasteel verbouwd en flink uitgebreid. De fundamenten werden in de tweede bouwfase verstevigd.

Merwede werd bewoond door de heren van Merwede. Generaties lang zouden ze ridders blijven in dienst van de graaf van Holland. Generaties lang volgden de Daniels elkaar op. Eeuwen later worstel ik met de namen, jaartallen, Nomen Nescio's. Welke Daniel leefde nou wanneer? Dit is een poging en een uitdaging voor mezelf om deze interessante familiegeschiedenis eens op een rijtje te zetten. Of ik er in slaag weet ik niet. Wie aanvullingen heeft, is van harte uitgenodigd om mij via dit blog te mailen. Hieronder volgt een poging.

Duistere Daniels

De eerste Van Merwede, Daniel I van Merwede, zoon van Hugo van Tijlingen was geboren in 1120 en overleed ongeveer in 1172. Zijn zoon Daniel II was geboren in 1150, trouwde op een goede dag met Adriaentje Heer Lijndensdochter en stierf in het jaar 1200. Daniel II is de eerste van het geslacht Merwede die een rol van betekenis speelde. Hij werd genoemd als getuige voor graaf Willem II van Holland. Er was toen nog geen kasteel. Uit het huwelijk werden een aantal kinderen geboren, waaronder een dochter die in de bronnen wordt genoemd als Jonkvrouwe van Merwede en een zoon, Daniel Danielzoon van der Merwede. Deze heer nam in 1204 deel aan een kruistocht. Deze Daniel III trouwde met Alverade Herwijcksdr. Hij overleed in 1226. Een van zijn zoons Daniel Danielz IV van der Merwede zette de lijn voort. Geboren in 1200, getrouwd in 1247 en overleden voor 1271. Daniel IV had vier kinderen. Een van hen heette ook Daniel. Geboortedatum is onbekend, maar in de (internet) bronnen staat hij te boek als Daniel Danielszoon V van der Merwede, gestorven in 1296. Van Daniel VI, waarschijnlijk een kind van vader V, kon ik geen jaartal vinden, wel dat hij getrouwd was met Beatrix van Alkemade. We kunnen aannemen dat het ongeveer 1300 is, de tijd dat het eerste huis (met het zwakke fundament) gebouwd is. Hiervan werd immers in 1304 voor het eerst melding gemaakt? De bronnen noemen Daniel VI als bouwer van dit huis. Daniel VII was de opdrachtgever van het tweede huis. Daniel VII zette de lijn voort. Het oude huis zakte scheef en hij liet het tweede kasteel bouwen (waarvan nu de resten nog fier overeind staan). Waar de heren van Merwede voor die tijd woonden weten we niet. In de bronnen vallen wat gaten, maar ik neem aan dat Daniel VII een erfenaam is, familie of een nazaat. Het is makkelijk om aan te nemen dat hij een zoon is. DSC_0051

Daniel VII dus. Geboren in 1317. Het kasteel Merwede was in deze tijd al berucht. Het geslacht van der Merwede stond bekend als goede dienaren van de graven van Holland (die heetten heel vaak Willem – gelukkig geen Daniel). In deze tijd krijgen de heren van Merwede veel rechten toebedeeld, als blijk van hun goede diensten. Daniel VII werd baanderheer.

In de tijd dat het kasteeltje gebouwd werd, zwaaide graaf Willem IV de scepter over Holland. Om zijn eigendom te kunnen besturen, was Holland opgesplitst in verschillende gebieden. Voor ieder gebied was een leenheer benoemd, die op zijn beurt weer beheerders aanstelde. Merwede was door graaf Willem II in leen gegeven aan heer van Voorne. De Merwedes begonnen als beheerders van het goed, maar klommen door de jaren heen op in de maatschappelijke ladder. Dat opklimmen viel niet mee; je moest er soms je leven voor wagen. Maar als je het er dan als ridder levend vanaf bracht, had je ook wat.

In 1204 al, vocht Daniel III mee in een kruistocht in Constantinopel, een kruisridder dus. Met dergelijke heldendaden scoorde je goed in die tijd. Bij terugkomst werd je beloond met bepaalde rechten en/of privileges en kreeg je een stukje land om te beheren. Dat leverde geld en goederen op. Soms hoefde je het als ridder niet ver van huis te zoeken. Een paar generaties later vocht achterkleinzoon Daniel VII in 1340 mee bij het beleg van Doornik. Graaf Willem IV van Holland besloot iedere ridder te belonen, die hem ten dienste was geweest. Voor Daniel VII van Merwede pakte dat goed uit. Hij kreeg de functie van baanderheer, mocht een banier voeren en een leger van 50 bewapende mannen aanvoeren. Tijdgenoot Jacob van Maerlant dichtte ter ere van deze gebeurtenis een vers. In de slag bij Staveren vocht hij weer voor de Hollandse graaf en hoopte dat zijn ridderlijke ster weer een stukje zou stijgen. Het liep voor hem slecht af. De koene ridder sneuvelde op 26 september 1345. Zijn kleine zoontje, Daniel VIII, alleen met moeder -van wie de naam niet bekend is- achterlatend.

In 1348 trad Daniel VIII op als dienaar van graaf Willem V. Hij moest in ieder geval ouder dan 15 jaar zijn geweest. Meerderjarig geworden maakte de ridder een goede carriere, mocht zich heer van Merwede noemen, bekleedde allerlei bestuursfuncties in Zeeland, Zuid-Holland  en Heusden. Een vechtersbaas was hij ook; in ongeveer 1380 stierf hij op weg naar Rhodos. Tijdens zijn leven had hij wel een goed huwelijk gesloten met Magaretha van Stein, erfdochter van Arnoud van Stein en Geertruid
van Limburg. Uit het huwelijk was maar een nazaat, Margaretha van Merwede en Stein, die door een gunstige samenloop van verervingen een interessante huwelijkskandidate was. Zij trouwde met Ridder Willem van Brederode. Veel jaartallen zijn er niet te vinden, we kunnen aannemen dat zij in 1410 woonde in het kasteel Merwede. Zij zou de laatste bewoonster zijn, want de geschiedenis neemt een wending.

Hoeken en kabeljauwen.

Vanaf ongeveer 1350 was Nederland verwikkeld geraakt in een ingewikkelde strijd over de erfopvolging van Holland. Deze strijd duurde ongeveer honderd jaar en staat bekend als de Hoekse en Kabeljauwse twisten. Een uitgebreid verslag staat op historien.nl. Kort gezegd komt het hier op neer :

Graaf Willem IV stierf in 1345 zonder kinderen na te laten. De enige erfopvolger was de dertienjarige Willem V. De steden, die onder de dure politiek van Willem IV al veel priveleges hadden gekregen, steunden Willem V. Ze sloten een verbond en noemden zich de kabeljouwen. De edelen sloten een tegenverbond, waarbij zij verklaarden de moeder van Willem V, Margaretha te steunen. Vanaf 1350 werd het land geteisterd door zware gevechten tussen de partijen. Steden werden belegerd, stedelingen werden uitgehongerd, kastelen werden vernietigd, edelen verbannen. Bekende families die zich aansloten bij de Hoeken waren Van Polanen, Van Wassenaar en Van Brederode. Willem V werd krankzinnig en Abrecht van Beieren nam de macht over. Hij vernietigde alles wat Hoeks was. De kabeljauwen, graaf Willem V, burgers van de steden en lagere adel kwamen weer in een tegenaanval. Uiteindelijk zouden zij de leidende partij worden, maar dat zou nog lang duren. De oorlog duurt voort en inmiddels is het 1417. De hoekse en kabeljauwse strijd beleefde een escalatie. Willem V is gestorven en zijn dochter Jacoba van Beieren volgde hem op. Zij steunt zonder omhaal de Hoeken. Een domme fout. De partij stond zwak, omdat ze alom door de steden gehaat werden. De tegenstander was Jan van Beieren (haar oom) die een keiharde strijd voerde (voor de kabeljauwen). Hij belegerde steden zoals Rotterdam en Leiden en hongerde de bevolking uit. Een vreselijke tijd brak aan. Steden werden uitgehongerd, de pest brak uit en vele kastelen werden verwoest, waaronder kasteel Merwede. DSC_0045

Het verhaal gaat, dat toen Margaretha van Merwede en haar man Willem van Brederode (een Hoek) het kasteel bewoonden in 1418 een woedende Dordtse menigte het gehate kasteel bestormden. Ze braken het op een paar muren na af. Margaretha en haar man moesten vluchten. Hun einde is al even triest als dat van het kasteel. Op hun terugreis van hun bedevaart naar Rome stierven ze in ongeveer 1450 aan de pest. Het huwelijk bleef kinderloos. Voor de opvolging van Merwede geen ramp, het kasteel werd door nog mee ellende getroffen. Oorlog, uithongering, pest en in 1421 braken tot grote overmaat van ramp de dijken door : de Sint Elizabethsvloed. Het hele gebied stond onder water. Merwede was onbewoonbaar. DSC_0047

Bouwval verkocht

Hoe ging het verder met het kasteel? In 1604 werd de bouwval verkocht aan de stad Dordrecht. De verhalen gaan dat de resten dienst deden als steengroeve. Volgens de krantenberichten beleefde menig Dordtenaar hier een mooie tijd, en kon je er zelfs met een speciale boot naar toe varen. Ik weet het niet. De plaats is nu temidden van lelijkheid heel mooi opgeknapt. De mooie rivier stroomt vlak langs de ruine. Er is een Daniel VII pad en de fundering is aangegeven  op de grond en er is een informatiebord. De Dordtenaren zien een stapel stenen en vinden het een handige hondenuitlaatplaats. Beleven ze hier zo hun historie? Ik beleefde hier wel mijn geschiedenisavontuur! Nog een paar nachtjes slapen, dan opent DiEP in Het Hof een tentoonstelling over de geschiedenis van Merwede. Ik kan niet wachten! 

DSC_0035

Bronnen : http://www.cmsDordtrecht.nl/stadsarchief; http://www.berveling.net; http://users.skynet.be/andre.both; http://www.kasteleninnederland.nl; http://www.wikipedia.nl; http://www.historien.nl; http://www.dordrechtmonumenteel.nl; http://www.genealogie.nl;

Foto's : inleiding, zelf gemaakt, overige foto's naam auteur bekend bij OAMGeschiedenis.

Met dank aan Dennis (via 'de stamgasten' op genealogiesite voor de link http://www.berveling.net).

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: