Vrouw voor de vrijheid

-Slotloevestein2005_wiki_
Laatst bezocht ik voor het eerst slot Loevestein. Toen ik door de poort de hoofdburcht binnenkwam, kwamen de muren op me af. Dreigend, torenhoog, hier was geen ontsnappen mogelijk. Velen hebben hier gevangen gezeten. De bekendste gevangene was Hugo de Groot. Hij is ontsnapt, in een kist.

Hugo de Groot was door Maurits gevangengezet vanaf 5 juni 1619. Wat hieraan vooraf ging is een lang verhaal. Kort gezegd gebruikte Maurits de godsdiensttwisten in die tijd (de Tachtigjarige Oorlog) om zijn macht uit te breiden. Hugo de Groot (en Van Oldenbarnevelt ook, trouwens) pleitte voor vrede en verdraagzaamheid, dat was beter voor de handel. Van Oldenbarnevelt moest zijn pleidooi voor milde godsdienst en tolerantie met de dood bekopen, maar Hugo werd voor levenslang in Loevestein gevangengezet. Zijn bezittingen werden in beslag genomen. Noodgedwongen moesten zijn vrouw en kinderen mee naar Loevestein.

Maria van Reigersberch_www.inghist

Alles voor vrijheid

Wie was de vrouw van Hugo? Naarmate ik meer over haar lees, kom ik erachter dat zonder haar Hugo nooit had kunnen ontsnappen. Hugo en Maria, want zo heette ze, Maria van Reigersberch, dochter van een schepen in Veere, hadden een goed en intiem huwelijk. Ze stimuleerden en steunden elkaar. Uit haar brieven blijkt dat Maria Hugo steunde in zijn politieke, filosofische en juridische ideeën. Ze was mondig, had doorzettingsvermogen en stond bekend om haar kordate optreden. In brieven aan bestuurders doet ze scherpe uitspraken. Zo vond ze de omstandigheden voor haar en haar gezin zo erbarmelijk, dat ze de hoofdbewaker toebeet dat Van Oldenbarnevelt beter af was met zijn dood, dan in het vreselijke kasteel opgesloten te moeten zitten.

List met kist

Maria zag dat haar man wegkwijnde. Zij zag ook dat hij politiek gezien onschuldig vastzat. Ook was zij van mening dat je geloofbeginselen rekkelijk moest opvatten. Hugo moest weg. Dat was duidelijk. Ze smeedden een plan. Haar ruzie met de bewaking had wat geholpen, want de maatregelen werden wat losser. Er mochten meer boeken komen, die Hugo dan kon lezen. De boeken werden via een veer over de rivier aangevoerd in een kist. En dat bracht hen op een idee. Vanaf januari 1621 begon Hugo met trainen. Hoe kun je twee uur lang stilliggen in een kist, zonder geluid te maken, goed om leren gaan met benauwdheid die ermee gepaard ging… Maria trainde Hugo volgens strak schema: iedere dag twee uur in een kist, omdat de overtocht naar Gorinchem met de boot twee uur duurde. Moeilijk, want alles moest stiekem gebeuren. Hun dienstmeisje Elsje van Houweningen zat in het geheime complot.

Op 22 maart 1621 was Hugo er klaar voor. In Gorinchem werd de jaarmarkt gevierd en de kist werd niet gecontroleerd. Hugo stapte in de kist, alleen een zijden nachtkleed aan en ontsnapte. Hij moest zien dat hij in Spaans gebied terecht kwam, dus kozen ze Antwerpen. Tot zijn dood in 1645 leefde Hugo de Groot in ballingschap. Maria stierf enkele jaren later. Zij was een volkomen zelfstandige vrouw die altijd bleef vechten voor eerherstel van haar man. Gratie aanvragen deed Hugo niet en ze was het daar mee eens. Hij pleitte voor tolerantie! Hij had niets gedaan! Hugo was onschuldig en hoorde als jurist in de Republiek (der Verenigde Nederlanden) thuis! Dankzij haar zijn de werken van Hugo, jaren na zijn dood, gepubliceerd.

Held Hugo

Hugo was een held. Hij was zijn tijd (en misschien ook wel de onze) ver vooruit. Hij pleitte voor een tolerante, verdraagzame godsdienst. Hij schreef 'De iure belli ac pacis' (Over het recht van oorlog en vrede), de basis voor het moderne volkerenrecht. Ook schreef hij een pleidooi over de vrije handel en pleitte hij voor de vrije toegang tot de zee. Dit laatste boek ('Mare Liberum') uit 1609 is in 1864 teruggevonden en nog steeds hip. Het hedendaags zeerecht is gebaseerd op de manuscripten van Hugo. Autonoom natuurrecht vond hij te ver gaan. Hij durde die stap niet te zetten, omdat dat het bestaan van God ontkent. Hij hield liever zijn hoofd op zijn romp. Slot_loevestein_1621_wiki
(Slot Loevestein in de tijd van Hugo de Groot, 1631).

Toen Hugo stierf kon zijn vrouw niet bij de begrafenis zijn. Jammer. Nu liggen zijn stoffelijke resten in Delft, de Nieuwe Kerk. Doelgericht en verheugd over mijn avontuur (want ik was op weg om een historisch sensatiemoment te beleven) ging ik naar de balie en vroeg naar het graf van Hugo Grotius (zo noemen ze hem ook wel – Latijn was toen erg hip) De vriendelijke baliemedewerkste wees me dolblij de weg. 'Eindelijk eens iemand die niet komt voor die oranjes, maar voor Grotius, de grootste jurist ooit!' Op een plattegrond zag ik dat Hugo als enige Nederlands staatsburger nog in een kerk begraven ligt, slechts door een heel dun enkelsteens muurtje verwijderd van … Maurits.

250px-Ingang_tot_grafkelder_Hugo_de_Groot_wiki

Bronnen: http://www.wikipedia.nl en http://www.inghist.nl

Afbeeldingen: http://www.wikipedia.nl en http://www.inghist.nl (voor het portret van Maria van Reigersberch)

Meer weten? Kijk dan op de site van Slot Loevestein.

Ester Smit (15 juni 2010)

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: