Lenins' liefdes – deel 3

Alexandra Kollontai 

Erg bevlogen

Een van de meest besproken vrouwen van de Russische revolutie is Alexandra Kollontai. Niet alleen in Rusland, maar ook in het buitenland oogstte ze aanzien. Alexandra was een revolutionaire van het eerste uur. Zij heeft het meeste in het buitenland gereisd om lezingen te geven. Ook in Rusland gaf ze, gezellig met Lenin illegale cursussen over het Marxisme. Het bleef niet alleen bij cursussen voor intellectuelen. Kollontai ging echt de straat op. Onder fabrieksarbeiders begon ze pamfletten uit te delen en hielp ze bij stakingen. Later ging ze bij de fabrieken langs om reclame te maken voor de bolsjewistische partij (de partij van Lenin) waar zijzelf in 1904 lid van werd.

Veel besproken

Kollontai vond dat de arbeiders actief benaderd moesten worden, en niet alleen de mensen die gestudeerd hadden. Toch was zij bij jonge studenten erg geliefd. Die populairiteit had ze te danken aan haar boek Seksuele relaties en klassenstrijd. Ze schreef het in Zwitserland, waar ze, zoals zoveel Russische revolutionairen, in ballingschap zat. Het boek verscheen in 1911 en werd een bestseller. Hoewel ze een goed huwelijk had (en het is ook bij dit huwelijk gebleven) vond ze dat de vrouwen vaak gevangen zaten in een huwelijk. Volgens haar was het huwelijk voor vrouwen geestelijk eenzaam, en ook op het erotische en seksuele vlak kwamen veel vrouwen in het huwelijk ernstig tekort. Kollontai bepleitte in haar boek dat vrouwen met een slecht huwelijk als alleenstaande beter af waren. Een alleenstaande vrouwen zijn was helemaal niet erg, zo schreef ze, het gaf vrouwen de kans zich (ook op seksueel vlak) te ontwikkelen. Dit standpunt schokte de oude garde, niet alleen in Rusland, maar was bij jongeren en bij vooral vrouwelijke revolutionaren Lenin erg populair.

In de smaak maar niet bij iedereen

Heel veel vrienden van Lenin, revolutionairen (zoals te lezen valt in deel 1 en deel 2) hadden een vrije seksuele moraal. Inessa Armand, immers (deel 2) verliet haar man voor haar minnaar en deelde vervolgens het bed met… Lenin. De vrouw van Lenin (Kroepskaja) vond dat helemaal niet erg, zo lijkt het nu. Kritische geluiden waren er ook. Zo’n nieuwe moraal, vrijheid blijheid, vrouwen die mogen genieten van seks… heel veel partijgenoten vonden het te modern en namen Kollontai niet serieus. Als Lenin de menigte toesprak, hielden de ouderwetse partijleden Kollontai in de gaten. Ze zetten haar in een kwaad daglicht. Haar enthousiasme voor de revolutie werd al snel uitgelegd als seksueel gefrustreerd. Misschien wilde ze wel een affaire beginnen met Lenin?

Vriendschap

Voor zover bekend is het nooit tot een affaire gekomen met Lenin. Wel hadden ze een bijzondere vriendschap samen. Lenin zag wel dat Kollontai een groot organisatietalent had. Na de revolutie in 1917 benoemde hij haar dan ook tot minister van Sociale Zaken. Haar ster steeg. Zij werd de eerste vrouwelijke ambassadrice ter wereld. Door haar onderhandelingen wist ze met een paar landen voorzichtig relaties aan te knopen. (Door de communistische revolutie en de partij van Lenin had Rusland niet zo’n goed imago meer).

Van het voetstuk

Lenin had Kollontai dus hoog zitten. Maar de ouderwetse partijleden bleven zeuren over haar te hippe, te moderne seksuele moraal. Daar kwam nog bij dat Rusland in die tijd (1917) geteisterd werd door een soa-epidemie. Kortom, Alexandra raakte in een politiek isolement en werd in 1922 uit de partij gezet.  Eigenlijk betekende dat een doodvonnis; wie eenmaal uit de partij was gezet, was verdacht. Stalin zou na de dood van Lenin in 1924 hier heel ver in gaan met zijn politieke zuiveringen.

Nooit zover gekomen

Bij Alexandra is het nooit zover gekomen. Ze stond wel op de zwarte lijst van Stalin, maar hij liet haar niet oppakken. Haar vrienden waren wel vermoord door zijn handlangers. Haar zoon moest vluchten. Wonder boven wonder stierf Alexandra een natuurlijke dood. Alexandra Kollontai heeft met Lenin nooit het bed gedeeld. Of hij daar ook behoefte aan had, weten we niet. In de laatste twee, drie jaren van Lenins’ leven was de vriendschap wat verwaterd. Kollontai stierf in 1952, wereenzaamd, alleen, depressief en bang. Haar graf is er nog wel, in Moskou. Toen ik daar jaren geleden was, stonden er verse bloemen.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: